Het affirmatieve model is geen zorg — het is een ideologie in witte jassen

Het Nederlandse jeugdtraject voor genderdysforie heet officieel "zorgvuldig" en "individueel". In de praktijk betekent dat: de patiënt verklaart een identiteit, de behandelaar bevestigt die, en het verdere traject volgt vanzelfsprekend uit die bevestiging. Twijfel van de patiënt wordt geïnterpreteerd als "internalised transphobia", twijfel van de ouders als "rejection", twijfel van de behandelaar als "gatekeeping". Het diagnostische gesprek dat in andere takken van de geneeskunde standaard is, is hier omgezet tot een ritueel van validatie.

Voorstanders noemen dit "patient-centered". Dat is een eufemisme. In een patient-centered traject brengt de zorgverlener kennis in over uitkomsten, alternatieven en risico's; in het affirmatieve model brengt de zorgverlener vooral zijn instemming in. Het verschil is fundamenteel. Een arts die alleen bevestigt is geen arts maar een vergunningsverlener.

De aanname onder het model

Het affirmatieve model rust op een onuitgesproken aanname: dat een gevoelde identiteit een betrouwbare voorspeller is van levenslange tevredenheid met irreversibele ingrepen. Die aanname is empirisch zwak. De Cass Review (2024) inventariseerde 103 outcome-studies en concludeerde dat de evidence-base voor pubertijdsremmers en cross-sex hormonen bij minderjarigen "remarkably weak" is. Het Britse NHS, het Zweedse Karolinska, het Finse Tampere, het Deense Rigshospitalet en de Noorse Ukom: allemaal hebben hun praktijk de afgelopen vier jaar drastisch ingeperkt. Nederland niet.

De prijs van het frame

Wie het model bekritiseert, krijgt te horen dat hij levens in gevaar brengt — het "transition or suicide"-frame. Maar geen enkele studie laat zien dat affirmatieve behandeling de suïcidaliteit duurzaam verlaagt ten opzichte van psychotherapeutische zorg. De claim is een retorisch wapen, geen wetenschappelijke bevinding. En het wapen heeft een prijs: clinici die diagnostisch willen werken worden gepest, ouders die alternatieven vragen worden weggezet als verwerpend, patiënten die spijt krijgen worden onzichtbaar gemaakt.

Het affirmatieve model presenteert zich als de ethische optie. Het is de tegenovergestelde. Een geneeskunde die niet meer mag onderzoeken, niet meer mag differentiëren, niet meer mag twijfelen — dat is geen zorg, dat is identiteitspolitiek met een receptenblok.