De prijs van informed consent

Informed consent rust op drie voorwaarden: de patiënt weet wat de ingreep is, hij begrijpt de risico's, en hij weet wat de alternatieven zijn. In de Nederlandse jeugdgenderzorg is geen van die drie voorwaarden onvoorwaardelijk vervuld. De ingreep is gedeeltelijk irreversibel met een uitkomstprofiel waarvan de auteurs van de internationale richtlijn intern erkennen dat de patiënt het niet kan overzien. De risico's worden naar boven aangeduid maar zelden becijferd. De alternatieven — psychotherapeutische ondersteuning, watchful waiting, geen interventie — worden in de affirmatieve setting niet aangeboden als gelijkwaardige opties maar als achterhaalde of zelfs schadelijke routes.

Wat een minderjarige niet kan

De prefrontale cortex — verantwoordelijk voor risico-inschatting en langetermijn-perspectief — rijpt tot het 25e levensjaar. Dat is geen meningsverschil; dat is mainstream neurowetenschap. Nederland accepteert die rijpingscurve als reden om minderjarigen geen rijbewijs te geven vóór 18, geen alcohol vóór 18, geen tatoeage vóór 16 zonder ouderlijke toestemming. Maar wel mag een zestienjarige beslissen over irreversibele steriliteit, levenslange hormoonsubstitutie en chirurgische ingrepen aan secundaire geslachtskenmerken.

De rol van de behandelaar

In een normaal medisch traject is de arts verantwoordelijk voor de informatieovereenkomst. Hij heeft de plicht om risico's te benoemen, ook als de patiënt ze niet wil horen. In de affirmatieve setting is die plicht verschoven naar het tegendeel: de behandelaar mag de identiteit niet bevragen, mag geen alternatieve verklaringen onderzoeken, mag het traject niet vertragen zonder verwijt van gatekeeping.

Informed consent is een ethisch fundament wanneer het werkt zoals bedoeld. Wanneer het functioneert als een handtekening voor een vooraf vastgesteld traject, wordt het juridische dekking voor wat ethisch geen zorg is.